هیدروپس

)

از (Rhesus) یا رزوس CDE سیستم گروه خونی
اهمیت بالینی ویژهای برخوردار است زیرا اکثر افرادی که
هستند با D فاقد شاخص اصلی آنتی ژن آن یعنی آنتی ژن
یکبار برخورد با این آنتی ژن گلبول قرمز بر علیه آن
واکسینه میشوند. محل ژن این آنتی ژنها بر روی بازوی
کوتاه کروموزوم شماره یک میباشد و مستقل از سایر
آنتی ژنهای گروه خونی به ارث میرسد. کلیه زنان باردار
بطور معمول میبایست از لحاظ وجود یا عدم وجود
برروی گلبول قرمز و سایر آنتی بادیها در سرم D آنتی ژن
مورد بررسی قرار گیرند( 2). احتمال بروز حساسیت
سازگار ABO مثبت با سیستم D منفی که نوزاد D درخانم
بدنیا آورده حدود 16 % است. حدود 2% این خانمها در موقع
زایمان، 7% آنها 6 ماه پس از زایمان و 7% باقیمانده
مثبت دیگر D حساسیت را دربارداری بعدی با یک جنین
تا حدی از ABO نشان میدهند. ناسازگاری سیستم
جلوگیری میکند بطوریکه گلبول Rh حساسیتزایی سیستم
قرمز جنین که وارد گردش خون مادر میشود معمولاً قبل
از بروز پاسخ ایمنی از بین میرود (لیز میشود). حساسیت
منجر به همولیز در نوزاد میشود ABO بدنبال ناسازگاری
اما باعث هیدروپس جنینی نمیشود.

هیدروپس جنینی بر دو نوع میباشد: ایمیون وغیرایمیون.
منفی حامله و Rh -1 هیدروپس ایمیون: هر گاه مادر
مثبت باشد حساسیت مادر ممکن است از Rh دارای جنین
جنین که Rh طریق تولید آنتیبادی برعلیه آنتیژن سیستم
وارد گردش خون مادر شده است ایجاد شود. این حالت در
طول زایمان، خونریزی جنینی  مادری، از طریق محل
جداشدن جفت، آمنیوسنتز، عدم تجانس در تزریق خون.
سقط و کورتاژ ایجاد میشود. در حاملگیهای بعدی این
آنتیبادی آزادانه از جفت عبور مینماید به گلبول قرمز
جنین حمله مینماید و ایجاد هیدروپس ایمنی میکند.
علائم هیدروپس ایمنی، ادم عمومی، آسیت، همولیز، آنمی،
هیپرپلازی رده اریتروئید در مغز استخوان، خونسازی
خارج مغز استخوان (کبد و طحال) و بدنبال آن بزرگی کبد
و طحال میباشد( 2). فیزیوپاتولوژی هیدروپس در پرده
ابهام است. از تئوریهای مطرح شده در مورد علل آن
میتوان نارسائی قلب در اثر آنمی شدید، تراوش مویرگی
بعلت هیپوکسی، هیپرتانسیون پورت بعلت از هم گسیختن
پارانشیم کبد در اثر خونسازی خارج از مغز استخوان و
کاهش فشار انکوتیک بعلت کاهش سطح پروتئین خون ناشی
از بیماری کبد را نام برد. از علائم کمخونی شدید در جنین
و مرگ قریبالوقوع وی ضربان سینوسی قلب جنین
منفی D میباشد. جهت پیشگیری از این وقایع در مادران
حساس نشده میبایست در هفته 28 و 34 و همچنین هنگام
آمنیوسنتز، هر گونه خونریزی رحمی (سقط، حاملگی خارج
رحمی، مول)، تزریق خون و نیز هنگام چرخش خارجی
تزریق شود و در صورت D جنین ایمونوگلوبولین آنتی
مثبت میبایست دوز سوم ایمونوگلوبولین تا 72 D جنین
ساعت پس از زایمان تجویز نمود. از اقدامات تشخیصی در
دوران بارداری بررسی کومبس غیرمستقیم مادر،
آمنیوسنتز و کوردوسنتز میباشد. در آزمون کومبس
غیرمستقیم در صورتیکه عیار آنتیبادی مساوی یا بالاتر از
1/16 باشد و یا تیتر بالارونده داشته باشد احتمال بیماری
همولیز دهنده شدید را در جنین مطرح میکند. آمنیوسنتز در
24 انجام میشود و با استفاده از - هفتههای 26
liley اسپکتروفتومتری شدت همولیز بر اساس نمودار
مایع آمنیوتیک ΔOD بررسی و تفسیر میگردد. هرگاه 45
0/ 0 باشد دال بر همولیز شدید و اگر کمتر از 09 / بیش از 15
باشد دال بر بیماری خفیف یا عدم ابتلاء است. براساس
با انجام آمنیوسنتز liley نتایج بدست آمده بر طبق نمودار
مجدد و یا تزریق خون داخل رحمی و ختم حاملگی بیمار را
دنبال میکنیم. از طریق انجام کوردوسنتز و با استفاده از
اندازهگیری هموگلوبین در سه ماهه دوم میزان خطر
بررسی میشود. در صورتیکه افت هموگلوبین معادل یا
2 نسبت به مقدار متوسط آن برای سن gr/dl بیشتر از
حاملگی باشد خطرناک بوده و باید تزریق خون شروع
شود. تزریق خون بدو صورت داخل صفاقی و داخل عروقی
میباشد که در درجه اول از راه عروقی و در درجه دوم از
راه صفاقی انجام میشود. هرگاه تزریق خون برای جنین
ضرورت یابد در صورت تکامل کافی جنین، زایمان و سپس
.( تزریق خون ارجحیت دارد( 2
-2 هیدروپس جنینی غیرایمیون: علل متعددی دارد که از
نارسائی ،VSD ،ASD ،TF) ، جمله اختلالات قلبی  عروقی
دریچه ریوی، میوکاردیت و تاکی آریتمی)، ناهنجاریهای
کروموزومی (سندرم داون و ترنر) آکندروپلازی، استئوژنز
تالاسمی، سندرم کازاباخ مریت، سندرم انتقال α ، ایمپرفکتا
خون دوقلویی، دوقلویی آکاردیاک، فتق دیافراگم، اختلالات
دستگاه ادراری و گوارشی، عفونتها (سیتومگال،
توکسوپلاسموز، سیفلیس، سرخجه، پاروویروس،
.( لپتوسپیروز، بیماری شاگاس) و کیست هیگروما میباشد( 2
با سونوگرافی می توان به تشخیص هیدروپس فتالیس
رسید. بعضی از ناهنجاریها در سونوگرافی قابل تشخیص
هستند. راههای تشخیصی دیگر عبارتند از
الکتروفورزهموگلوبین، آزمایش کومبس غیرمستقیم، آزمون
سرولوژی (سیفلیس، توکسوپلاسموز، پاروویروس و
سرخجه) و کاریوتایپ که میتوان با کوردوسنتز این
.( بررسیها را بعمل آورد( 2
درمان  در صورتی که هیدروپس باقی بماند و جنین به
حدی رشد کند که بتواند زنده بماند زایمان باید صورت
گیرد. در سایر موارد میبایست سیاست صبر را پیشه نمود
تا جنین بحد کافی تکامل یابد. هیدروپس ناشی از نارسایی
قلب بعلت تاکی آریتمی فوق بطنی را میتوان با وراپامیل و
دیگوکسین درمان نمود. در صورت نارسائی قلب بعلت
ضایعات ساختمانی احتمال درمان موفقیتآمیز کمتر است.
در مواردی از هیدروپس غیرایمیون نیز با تزریق خون
بهبودی حاصل شده است. از عوارض مادری هیدروپس،
پرهاکلامپسی، پلیهیدرآمنیوس، زایمان پرهترم و خونریزی
بعد از زایمان میباشد( 2). در فرهنگ کشور ایران عقیده بر
این بود که هر جنین مبتلا به هیدروپس غیرایمیون محکوم
به مرگ میباشد، بطوری که جنین یا مرده بدنیا میآمد و یا
بعد از تولد نوزاد فوت مینمود. در این مطالعه انجام
پاراسنتز مایع پلور و حفره صفاق در کنار درمان علت
هیدروپس غیرایمیون منجر به زنده ماندن دو نوزاد
هیدروپیک غیرایمیون گردید. اینطور به نظر میرسد که با
استفاده از پاراسنتز و تخلیه مایع پلور و حفره صفاق
بترتیب باعث کاهش فشار ناشی از حجم مایع زیاد بر روی
ریهها و همچنین مانع بالا رفتن دیافراگم و کاهش فضای
قفسه سینه جهت اتساع ریهها شده و بدین ترتیب مشکلات
تنفسی ایجاد شده تا حدی برطرف میگردد.
امید است که بدین طریق گامی در جهت زنده ماندن و
بقای طولانی مدت نوزادان هیدروپیک برداشته شود. از
موارد گزارش شده در این مقاله اینطور بر میآید که در هر
دو نوزاد هیدروپیک پاراسنتز مایع پلور و مایع آسیت تا
حدی نقش درمانی دارد. همچنین در مورد اول، بررسیهای
بعمل آمده و تایید تشخیص هیدروپس غیرایمیون با علت
نارسایی قلب ثانویه، نوزاد با درمان دیگوکسین (بهمراه
آنتیبیوتیک) بهبود یافت. نوزاد دوم نیز با تشخیص
هیدروپس غیرایمیون بعلت عفونتها علاوه بر پاراسنتز تحت
درمان آنتیبیوتیکی قرار گرفت و بهبود یافت. در تحقیقات
بعمل آمده مشخص شده است که دیسآریتمی جنین یک
وضعیت مهم است و درمان آن خصوصاً در جنینهای
هیدروپیک باید انجام شود. یکی از مهمترین اقدامات درمانی
از طریق (Sotalol) استفاده از تزریق سوتالول
در درمان (فیبریلاسیون دهلیزی) جنین transplacental
هیدروپیک در داخل رحم میباشد که موفقیتآمیز بوده است